Veilig werken met elektriciteit op de werkvloer
Elektriciteit is op vrijwel elke werkplek aanwezig, maar het is ook een van de meest onderschatte gevaren. Een verkeerd gebruikt verlengsnoer of een beschadigd apparaat kan al leiden tot een elektrische schok, brand of erger. In dit artikel leest u wat de belangrijkste elektrische gevaren op de werkvloer zijn, welke regels er gelden en welke maatregelen u kunt nemen om veilig te werken. Zo houdt u uzelf én uw collega's veilig.
Waarom is elektriciteit gevaarlijk op de werkvloer?
Elektriciteit zie je niet, ruik je niet en hoor je niet. Juist daarom is het zo verraderlijk. Het gevaar wordt vaak pas duidelijk op het moment dat het misgaat. Op de werkvloer komen medewerkers dagelijks in aanraking met elektrische apparaten, gereedschappen en installaties, waardoor de kans op een incident altijd aanwezig is.
De belangrijkste risico's van elektriciteit op de werkvloer zijn:
- Elektrische schok (elektrocutie): wanneer er stroom door het lichaam loopt, kan dit spierverkrampingen, brandwonden, hartritmestoornissen en in het ergste geval de dood veroorzaken.
- Brand: oververhitting, kortsluiting of overbelasting van installaties kan brand veroorzaken.
- Kortsluiting: een ongewenste verbinding tussen twee geleiders, waardoor een grote stroom gaat lopen. Dit kan vonken, hitte en brand veroorzaken.
- Vlambogen: bij een kortsluiting kan een felle, extreem hete lichtboog ontstaan die ernstige brandwonden veroorzaakt.
Hoe ontstaat een elektrische schok?
Een elektrische schok ontstaat wanneer uw lichaam onderdeel wordt van een elektrische stroomkring. Dit gebeurt bijvoorbeeld als u een onderdeel onder spanning aanraakt terwijl u tegelijk contact maakt met de aarde. De stroom zoekt dan een weg door uw lichaam.
Hoe ernstig een schok is, hangt af van een aantal factoren: de sterkte van de stroom, hoe lang het contact duurt en de weg die de stroom door het lichaam aflegt. Loopt de stroom via het hart, dan is dat extra gevaarlijk. Ook een schijnbaar "lichte" schok kan al gevaarlijk zijn, zeker als u zich op hoogte of in een risicovolle situatie bevindt en schrikt.
De belangrijkste oorzaken van elektrische ongevallen
Veel elektrische ongevallen op de werkvloer zijn te voorkomen. Ze ontstaan vaak door:
- beschadigde snoeren, stekkers of apparaten
- overbelasting van stopcontacten en verdeeldozen
- gebruik van elektrische apparatuur in vochtige omgevingen
- ondeskundig gebruik of onbevoegd werken aan installaties
- gebrekkig onderhoud en het ontbreken van keuringen
- het negeren van waarschuwingen of veiligheidsvoorschriften
Het herkennen van deze oorzaken is de eerste stap naar een veilige werkplek.
Wat zijn de regels voor werken met elektriciteit?
In Nederland is de veiligheid rond elektriciteit vastgelegd in de Arbowet en het bijbehorende Arbobesluit. De werkgever is verplicht om te zorgen voor een veilige werkomgeving, en werknemers zijn verplicht om veilig te werken en de voorschriften op te volgen.
Voor het veilig werken aan en met elektrische installaties bestaat daarnaast de norm NEN 3140. Deze norm beschrijft hoe u veilig werkt aan laagspanningsinstallaties en stelt eisen aan onder andere het keuren van elektrische arbeidsmiddelen en de bevoegdheid van personen. Werken aan een installatie mag namelijk niet zomaar door iedereen gedaan worden — daarvoor moet u aantoonbaar deskundig zijn.
Voor de meeste medewerkers op de werkvloer geldt: u hoeft geen elektrotechnicus te zijn, maar u moet wél weten hoe u veilig omgaat met elektrische apparaten en wanneer u een deskundige moet inschakelen.
Praktische maatregelen voor veilig werken met elektriciteit
Met een aantal praktische maatregelen verkleint u de kans op een elektrisch ongeval aanzienlijk. Gebruik onderstaande punten als checklist op de werkvloer:
Controleer apparatuur voor gebruik. Bekijk snoeren, stekkers en behuizingen op beschadigingen voordat u een apparaat gebruikt. Bij twijfel: niet gebruiken en melden.
Gebruik gekeurd gereedschap. Elektrische arbeidsmiddelen moeten periodiek gekeurd worden. Let op een geldige keuringssticker.
Voorkom overbelasting. Sluit niet te veel apparaten aan op één stopcontact of verdeeldoos. Gebruik geen gekoppelde verlengsnoeren ("stekkerdozen in stekkerdozen").
Houd elektriciteit en water gescheiden. Werk niet met elektrische apparaten in natte of vochtige omstandigheden, tenzij ze daar geschikt voor zijn.
Werk alleen aan installaties als u bevoegd bent. Laat werk aan installaties over aan een deskundig persoon (bijvoorbeeld iemand met een NEN 3140-opleiding). Schakel de installatie spanningsloos voordat er aan gewerkt wordt.
Ken de rol van de aardlekschakelaar. Een aardlekschakelaar onderbreekt razendsnel de stroom bij een lekstroom (bijvoorbeeld wanneer er stroom weglekt via een persoon). Dit is een belangrijke beveiliging tegen elektrocutie. Controleer of deze aanwezig en werkend is.
Voer een LMRA uit. Loop vlak voor aanvang van uw werk nog even de risico's na met een Laatste Minuut Risico Analyse. Zijn er elektrische risico's die u over het hoofd hebt gezien?
Wat te doen bij een elektrisch ongeval?
Gebeurt er toch een ongeval, dan is snel en juist handelen cruciaal. Volg deze stappen:
Stap 1: Onderbreek de stroom. Schakel de stroom uit bij de meterkast of trek de stekker eruit. Raak het slachtoffer nooit aan zolang deze nog onder spanning staat, u loopt dan zelf gevaar.
Stap 2: Waarschuw hulp. Bel 112 en schakel een bedrijfshulpverlener (BHV'er) in.
Stap 3: Verleen eerste hulp. Controleer de ademhaling en het bewustzijn van het slachtoffer. Start indien nodig met reanimatie. Bij brandwonden: koel deze met lauw water.
Stap 4: Meld het incident. Meld het ongeval binnen uw organisatie, ook bij een "bijna-ongeval". Zo kunnen herhalingen in de toekomst voorkomen worden.
Elektrische veiligheid en VCA
Veilig omgaan met elektriciteit is een vast onderdeel van de VCA-lesstof. Tijdens een VCA-cursus leert u niet alleen de gevaren van elektriciteit herkennen, maar ook hoe u risico's op de werkvloer voorkomt en wat u moet doen in een noodsituatie. Zo draagt u bij aan een veilige werkomgeving voor uzelf en uw collega's.
Bij In1keerVCA haalt u uw VCA-diploma in één dag, inclusief examen. Niet geslaagd? Dan doet u gratis opnieuw examen. U kunt terecht op meer dan 175 locaties door heel Nederland.
Heeft u vragen over de VCA-cursus of het examen? Neem gerust contact met ons op. Wij helpen u graag verder.
