Een val van hoogte is het meest voorkomende ernstige ongeval op de werkvloer. Maar liefst 29% van alle ernstige arbeidsongevallen betreft een val van hoogte. De Inspectie SZW (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) noemt als belangrijkste oorzaken een gebrek aan motivatie, alertheid en veiligheidsbewustzijn, en daarnaast een gebrek aan communicatie en afstemming. Of je nu een ladder pakt om een gevel te verven of met een hoogwerker een installatie onderhoudt: het is belangrijk dat iedereen op de werkvloer de risico's kent en weet welke regels gelden. In deze blog lees je vanaf welke hoogte je volgens de Arbowet "op hoogte" werkt, hoe hoog je op een ladder mag werken, welke veiligheidsmaatregelen je neemt en aan welke regels een hoogwerker moet voldoen.
Wat is werken op hoogte volgens de Arbowet?
In de Arbowet staat beschreven wanneer er sprake is van werken op hoogte. Je werkt op hoogte vanaf een stahoogte van 2,5 meter boven de vloer, of wanneer je werkt met valgevaar boven een gevaarlijk punt. Denk bij dat laatste aan werken boven water of bij de aanwezigheid van verkeer.
Is er sprake van werken op hoogte, dan moeten bepaalde regels nageleefd worden. Diezelfde regels gelden ook bij risico's voor de werknemer wanneer het hoogteverschil kleiner is dan 2,5 meter. Dit is onder andere het geval wanneer je werkt op arbeidsplaatsen die in beweging zijn of kunnen komen en waarbij valgevaar bestaat. Met andere woorden: ook een val van lagere hoogte kan ernstig letsel veroorzaken, dus kijk altijd kritisch naar het valgevaar, ongeacht de exacte hoogte.
Welke algemene regels gelden er voor werken op hoogte?
Voordat je een ladder of hoogwerker inzet, gelden er een aantal algemene regels voor werken op hoogte:
- Breng indien mogelijk een steiger, stelling, bordes of werkvloer aan, of ga het gevaar tegen met hekwerken, leuningen of vergelijkbare voorzieningen.
- Kunnen deze maatregelen niet worden ingevoerd? Breng dan sterke en grote vangnetten op doelmatige plaatsen aan, of gebruik veiligheidsgordels met vanglijnen of iets vergelijkbaars.
- Gebruik de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's).
- Leg vloeropeningen dicht.
Voor het werken met steigers gelden aanvullende regels. Die behandelen we in onze aparte blog over werken op hoogte met steigers. In deze blog richten we ons op ladders en hoogwerkers.
Werken op een ladder
Bijna iedereen gebruikt weleens een mobiele ladder, bijvoorbeeld om de gevel van een huis te verven. Maar wist je dat je je aan een aantal regels moet houden als je op hoogte werkt met een ladder? Een ladder lijkt onschuldig, maar het werken erop kan gevaarlijk zijn. Daarom is het verstandig om de Arbo- en VCA-regels te kennen voordat je de ladder beklimt.
Tot welke hoogte mag je op een ladder werken?
Volgens de VCA- en Arbo-regels mag de stahoogte van een ladder minder dan 7,5 meter zijn. De voorkeur gaat uit naar een maximale stahoogte van 5 meter. Voor de stahoogte wordt de hoogte van je voeten als maatstaf gehanteerd. De maximale werkhoogte mag in overleg 7,5 meter bedragen. Werk je hoger dan dat, dan is een ladder niet langer een geschikt arbeidsmiddel en moet je kiezen voor een veiliger alternatief, zoals een steiger of hoogwerker.
Belangrijk om te weten: volgens de Arbowet is een ladder sowieso niet toegestaan als vaste werkplek wanneer een veiliger arbeidsmiddel kan worden gebruikt. De Arbo verwoordt dit als volgt:
Een ladder is niet toegestaan als werkplek wanneer een ander, veiliger arbeidsmiddel kan worden gebruikt, zoals een steiger.
Regels voor werken op een ladder (Arbo en VCA)
Moet er toch een ladder worden ingezet? Dan gelden de volgende regels voor het werken op een ladder:
- De ladder moet goedgekeurd zijn en voorzien zijn van een keuringssticker.
- De stahoogte van de ladder moet minder dan 7,5 meter zijn, bij voorkeur maximaal 5 meter. Voor de stahoogte geldt de hoogte van de voeten als maatstaf.
- De maximale statijd van de ladder is 4 uur. De statijd moet dus minder dan 4 uur bedragen.
- Er mag minder kracht uitgeoefend worden dan 100 N (10 kg).
- De reikwijdte mag niet meer dan een armlengte zijn.
- Boven windkracht 6 mogen geen ladders gebruikt worden.
Veiligheidsmaatregelen bij het werken op een ladder
Wil je zo veilig mogelijk op hoogte werken met een ladder? Neem dan de volgende veiligheidsmaatregelen:
1. Stel de ladder op onder een hoek van circa 75 graden.
2. Plaats de ladder op een stevige ondergrond.
3. Houd de ladder en je schoenen schoon.
4. Let op de maximale werkhoogte van de ladder; deze mag in overleg 7,5 meter bedragen.
5. Houd de toegang tot de ladder vrij van obstakels.
6. Plaats metalen ladders op minimaal 2 meter afstand van onder spanning staande delen.
7. Laat een ladder ten minste 1 meter uitsteken boven de plaats waar zij toegang toe geeft.
8. Beklim de ladder met je gezicht naar de ladder toe.
9. Zorg dat er altijd 3 contactpunten met de ladder zijn.
10. Blokkeer deuren of doorgangen achter de ladder.
Werken op hoogte met een hoogwerker
Een hoogwerker maakt het mogelijk om veilig en stabiel op grotere hoogte te werken, daar waar een ladder niet meer volstaat. Toch brengt het werken met een hoogwerker verschillende gevaren met zich mee. Ook hier geldt: ken de regels voordat je aan de slag gaat.
Gevaren bij het werken met een hoogwerker
Bij het werken met een hoogwerker loop je risico op de volgende gevaren:
- Elektrocutie
- Een aanrijding
- Beknelling tussen het object en het platform
- Het omvallen van de hoogwerker
- Vallende voorwerpen vanaf het platform
- Uit het platform vallen
Om deze gevaren weg te nemen of te verkleinen, zijn er een aantal regels waar je je aan moet houden wanneer je met een hoogwerker werkt.
VCA hoogwerker regels: eisen aan de hoogwerker
Naast de regels waar je je zelf aan moet houden, worden er ook eisen gesteld aan de hoogwerker zelf:
- Op de hoogwerker moeten een zichtbare keuringssticker en een plaat met het maximaal belastbaar gewicht aangebracht zijn. De keuringssticker is een CE-markering. Daarmee wordt aangegeven dat de hoogwerker voldoet aan de EG-richtlijn Machines.
- Er moeten een gebruikershandleiding en een geldig keuringsbewijs aanwezig zijn.
- Er moeten duidelijke aanduidingen voor de bediening zijn.
Let op: de handleiding van de specifieke hoogwerker is altijd leidend en stelt vaak strengere grenzen dan de algemene regels, bijvoorbeeld bij wind of zicht.
VCA en werken op hoogte: wat mag je wel en niet?
VCA leert je de basisprincipes van veilig werken op hoogte: risico's herkennen, materieel beoordelen en weten wanneer je wel of niet op hoogte mag werken. Toch mag je met alleen een VCA-diploma niet zomaar elk arbeidsmiddel bedienen. De Arbowet eist dat je kunt aantonen dat je specifiek bent opgeleid voor het materieel dat je gebruikt. Voor een hoogwerker of (rol)steiger is daarom vaak een aanvullend, materieel-specifiek certificaat nodig, naast je VCA-diploma.
Kort samengevat: VCA zorgt voor je algemene veiligheidskennis, en een hoogwerker- of steigercertificaat voor je materieel-vaardigheid. Veel opdrachtgevers vragen beide.
B-VCA of VOL-VCA voor werken op hoogte?
Werk je uitvoerend op hoogte? Dan heb je in de meeste gevallen VCA Basis (B-VCA) nodig. Ben je leidinggevende op een project waarbij collega's op hoogte werken, of werk je als zzp'er of onderaannemer? Dan is VCA VOL (VOL-VCA) de juiste keuze. Twijfel je welke cursus bij jouw situatie past? Bekijk dan het verschil tussen VCA Basis en VCA VOL.
Veilig op hoogte werken begint met VCA
Werken op een ladder of met een hoogwerker kan gevaarlijk zijn. Door je te verdiepen in VCA werk je op verantwoorde wijze op hoogte en herken je risico's op tijd. In onze VCA-cursus behandelen we dit onderwerp en nog veel meer zaken die te maken hebben met veilig werken. Heb je nog vragen over het werken op hoogte? Neem dan gerust contact met ons op. We helpen je graag verder.
Veelgestelde vragen over werken op hoogte
Hoe hoog mag je op een ladder werken?
De stahoogte van een ladder moet minder dan 7,5 meter zijn, met een voorkeur voor maximaal 5 meter. De maximale werkhoogte mag in overleg 7,5 meter bedragen. Moet je hoger werken, gebruik dan een veiliger arbeidsmiddel zoals een steiger of hoogwerker.
Wat is de maximale hoogte van een ladder volgens VCA?
Volgens de VCA-regels is de maximale stahoogte van een ladder minder dan 7,5 meter, bij voorkeur 5 meter. Voor de stahoogte wordt de hoogte van je voeten gemeten.
Hoelang mag je op een ladder werken?
De maximale statijd van een ladder is 4 uur. De tijd dat je op de ladder staat moet dus minder dan 4 uur bedragen. Voor langduriger werk op hoogte is een ladder niet het geschikte arbeidsmiddel.
Vanaf welke hoogte spreek je van werken op hoogte?
Volgens de Arbowet werk je op hoogte vanaf een stahoogte van 2,5 meter boven de vloer, of wanneer er valgevaar is boven een gevaarlijk punt. Ook bij een kleiner hoogteverschil kunnen de regels gelden als er sprake is van valgevaar.
Heb ik VCA nodig om met een hoogwerker te werken?
VCA leert je de algemene veiligheidsprincipes voor werken op hoogte, maar voor het bedienen van een hoogwerker is vaak een aanvullend, materieel-specifiek certificaat nodig. Opdrachtgevers vragen doorgaans zowel een geldig VCA-diploma als het juiste hoogwerkercertificaat.
